Overstromingsgebied

De komgronden in riviervalleien zijn vruchtbaar maar erg nat. Geen wonder dat er in al deze gebieden al generaties lang aan de waterhuishouding wordt gesleuteld. Klassieke ingrepen zijn het rechttrekken van de waterloop, het regelmatig ruimen van de bedding en het optrekken van hoge dijken. Maar door deze maatregelen worden de mogelijkheden voor natuurlijke overstromingen enorm beperkt.

Door het elimineren van natuurlijke overstromingsgebieden en door de snelle afvoer van het water ontstaan stroomafwaarts nieuwe problemen. Natuurverenigingen pleiten al jarenlang voor een ecologisch verantwoord beheer van de waterlopen en van de omliggende valleigronden. Het behoud van natuurlijke overstromingsgebieden levert belangrijke natuurgebieden én meer veiligheid voor stroomafwaarts gelegen steden en dorpen op.

In 2002 voerde de Vlaamse Overheid daarom grote werken uit in de Dijlevallei. De natuurlijke overstromingsfunctie van de hele vallei tussen de taalgrens en Leuven werd hersteld.

Ecologisch waterbeheer

De Doode Bemde speelt in het nieuwe waterbeheer een cruciale rol. Hier is nog voldoende open ruimte aanwezig die bij grote wateroverlast kan volstromen zonder schade aan te brengen. Integendeel zelfs, voor de rijkdom van het natuurgebied is het regelmatig overstromen essentieel om te overleven. Voorwaarde is natuurlijk wel dat het water proper is. De waterkwaliteit van de Dijle is al sterk verbeterd, maar optimaal is ze nog niet. Een tweede voorwaarde is de duur en de diepte van de overstroming. In natuurlijke omstandigheden overstroomt de hele vallei. Het water is er nergens heel diep en blijft ook nergens lang staan.

Concentreer je alle water echter in één deel van de vallei, dan krijg je daar diepe, langdurige overstromingen. Dat is nefast voor de planten en dieren die er leven. Er blijft ook telkens een dik pak modder achter. Waardevolle bossen en bloemrijke graslanden veranderen daardoor in ruigten met slechts enkele algemene plantensoorten. Dat is niet de bedoeling van een natuurgebied. Hier moeten de soorten die het overal elders moeilijk hebben net alle kansen krijgen.
Door het herstellen van het natuurlijk overstromingsgebied wordt het overstromingsgevaar voor de stad Leuven en de universiteitscampus Arenberg aanzienlijk verminderd. Beide liggen in het lager gelegen deel van de vallei.

Grote delen van de Doode Bemde zijn natter geworden. Deze vernatting heeft een gunstig effect op alle planten en dieren die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van waterrijke biotopen zoals ijsvogel, waterral, porseleinhoen en blauwborst. Hopelijk vestigt ook de roerdomp, een voormalige broedvogel, zich terug in de Doode Bemde. Tijdens de winter is hij alvast opnieuw present.