Geschiedenis van de vereniging

De aanleiding tot het ontstaan van VHM - officieel opgericht als VZW in 1969 - waren de talrijke bedreigingen voor onze laatste grote bosgebieden in Vlaanderen: inkrimping door verkavelingen aan de randen en plannen voor allerhande infrastructuurwerken. Bossen waren in die tijd de zwakste schakel: ze waren van allen en dus van niemand. Om het tij te keren ontplooide VHM, naast betogingen, een brede strategie voor bewustmaking: een nationale natuurbeschermingsdag in Meerdaalwoud (1970), opstart van een werkgroep natuurgidsen (1973), de oprichting van een natuurfonds om zelf bedreigde natuur aan te kopen (1976), een succesvolle tentoonstelling: “Een bos voor de mensen” (1979), en ten slotte een eindrapport en volledig compendium voor een “Natuurpark Dijleland” (1984). 

Wij boekten succes: Heverleebos en Meerdaalwoud werden als landschap geklasseerd in 1971. Ook het Kouterbos en omgeving aan het Zoet Water in Oud-Heverlee zouden later door VHM's inspanningen dezelfde titel bekomen. Het tracé van de E40, gepland dwars door Heverleebos, werd naar de rand van het bos verlegd. VHM kon achtereenvolgens de plannen voor het aanleggen van snelwegafritten, een motel, een wetenschapspark en een militair oefenterrein in bosgebied met succes aanvechten. Ook de heropening van de springputten in Meerdaalwoud, de aanleg van een tracé van de Leuvense ring door Heverleebos en van een waterzuiveringsstation in het natuurreservaat de Doode Bemde, werden met succes geweerd. En tenslotte diende ons studiewerk voor de stichting van een “Natuurpark Dijleland” uit 1984 mee als één van de basisdocumenten voor Vlaamse concepten als Regionale Landschappen en Nationale Parken, in het bijzonder voor de oprichting van het Nationaal Park Brabantse Wouden in 2023 – 2024, waar VHM initiatiefnemer van was.

Natuurreservaat de Doode Bemde (DB)

Vanaf 1981 start VHM met de aankoop en het beheer van percelen in de natte valleigronden van de Dijle stroomopwaarts van Leuven; aanvankelijk met eigen middelen en uitsluitend met vrijwilligers, later in samenwerking met Natuurpunt en aangevuld met overheidssubsidies. Pas in 1997 komt er een professionele terreinploeg die tot 2022 gesubsidieerd werd door de provincie Vlaams-Brabant. Resultaat: Anno 2025 vormt de Doode Bemde een aaneengesloten, biodivers natuurgebied van ongeveer 300 ha, en is ze niet alleen één van de grootste maar ook een van de drukst bezochte reservaten in Vlaams-Brabant (9 km wandelpaden en rond de 80 000 bezoekers per jaar).

Een wellicht nog grotere verdienste: VHM roept een halt toe aan het bestrijden van overstromingen door middel van de rechttrekking van onbevaarbare waterlopen en de aanleg van betonnen wacht- en spaarbekkens in valleigebieden, destijds het gangbare overheidsbeleid. Het DB-beheerteam heeft hiervoor een strijd geleverd die nadien veel andere natuurgebieden is ten goede gekomen. Resultaat: de Doode Bemde werd één van de eerste natuurlijke overstromingsgebieden in Vlaanderen en de Dijle stroomt door een natuurlijk meanderende bedding van aan de taalgrens tot in Leuven.

De aantrekkingskracht van de “Doode Bemde” blijft ook een krachtige impuls geven aan de economische streekontwikkeling met de vestiging van verschillende B & B’s, restaurants en drankgelegenheden in de buurt van het reservaat.

Maar we geven natuurbeheer ook een sociale inslag: VHM neemt regelmatig mensen met werkstraf in haar terreinploeg op en organiseert educatief beheer voor talrijke klasjes en werkdagen met diverse groepen o.a. bedrijven. Voor een eerste maaibeurt en de nabegrazing van minder natte percelen werkt VHM samen met een netwerk van 9 boeren uit de omgeving.

Beleidsondersteuning en -beïnvloeding. Klimaat.

VHM heeft altijd beleidsondersteuning tot haar kerntaken gerekend. Zo stichtte VHM “Groencomité Heverlee” dat later omgevormd werd tot de Milieuadviesraad (MAR) Leuven en gaf ze adviezen bij de opstelling van het gemeentelijk natuurontwikkelingsplan (GNOP), bij de Structuurvisie Leuven, bij de structuurvisie Meerdaal-Dijlevallei, bij het ontwerp- en definitief structuurplan van Leuven en van Wavre-Perwez. VHM zetelt bovendien nog steeds in de milieuadviesraden (MAR’s) en/of Gemeentelijke Commissies Ruimtelijke Ordening (GECORO’s) in Leuven, Bertem, Oud-Heverlee, Kortenberg, Huldenberg en Overijse.

Zo konden wij, soms in samenwerking met lokale actiegroepen, het pleit winnen voor meer groene ruimte in grote bouwprojecten, behoud van erfgoed en bescherming van stadstuinen in de Leuvense binnenstad.

Met de publicatie: “Natuur in Leuven” (2014), gesteund door de provincie Vlaams-Brabant, bereikten wij mee een omslag naar ecologisch berm- en parkbeheer in het Leuvense. Met verdere steun van de provincie ontwikkelde VHM in 2014 de webtool “Biodiversiteitstoets.be” die een meer ecologische aanpak van ruimtelijke ingrepen ondersteunde.

VHM engageert zich ook actief in de klimaatdoelstellingen van de gemeenten in haar werkgebied en van de provincie. Als lid van Leuven 2030 vzw, trok VHM de themagroep “Natuur” en zat ze tot 2024 mee in het bestuur van de vzw. VHM is ook één van de klimaatpioniers van de provincie Vlaams-Brabant. 

Educatie

Van bij haar stichting was natuureducatie een belangrijk onderdeel van VHM’s werking. Om dit zo professioneel mogelijk te realiseren, startte de vereniging met studiereizen, een uitwisseling van bosklassen met het Instituut Voor Natuurbescherming (IVN) in Nederland en colloquia en studiedagen met binnen- en buitenlandse sprekers rond natuurbehoud en ruimtelijke ordening. Hierna volgde een zeer uitgebreide eigen werking van natuurgidsen en -educatie.